Advert

Kara günün üzerinden 61 yıl geçti: Yassıada cehennemi

İdam kararı İmralı’da komutanın odasında yüzüne okunan Adnan Menderes, “Allah milletimize zeval vermesin” dedi. Beyaz gömlekle idam sehpasına çıkarılan Menderes’in son sözleri, “Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum” oldu. Adnan Menderes'in son günlerini geçirdiği Demokrasi ve Özgürlükler Adası geçmişin izleri taşıyor​​​​​​​Türk demokrasisinin en kara günlerinden biri olan Başbakan Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının ardından 61 yıl geride kalırken, Demokrasi ve Özgürlükler Adası'nda 1960 darbesinin izlerini yansıtan düzenlemeler ziyaretçileri o günlere götürüyor

Kara günün üzerinden 61 yıl geçti: Yassıada cehennemi
Kara günün üzerinden 61 yıl geçti: Yassıada cehennemi Admin
Bu içerik 52 kez okundu.
Advert

Kara günün üzerinden 61 yıl geçti: Yassıada cehennemi
Giriş Tarihi: 17.9.2022  12:03Son Güncelleme: 17.9.2022  12:15
Adnan Menderes'in yürek yakan son mektubu: Size dargın değilim.
Adnan Menderes ve bakanların idamının üzerinden 61 yıl geçti..
Türkiye'nin geleceği nasıl asıldı? Adnan Menderes'in idam edilişinin 61. yılı! Kara leke böyle yazıldı


Türkiye demokrasisinin en kara günlerinden birini yaşadığı 16-17 Eylül 1961'de, 1950 seçimlerinde yüzde 52,7 oyla iktidara gelen ve 10 yıl başbakanlık yapan Adnan Menderes ve arkadaşları idam edildi.

Başbakan Adnan Menderes, bakanlar Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu’nun idam edilişlerinin 61’inci yılı. 27 Mayıs 1960 sabahı ordunun yönetime el koymasıyla başlayan süreç, Yassıada yargılamalarıyla devam etti. Polatkan ve Zorlu 16 Eylül sabahı, Menderes ise 17 Eylül 1961’de idam edildi. Başbakan ve bakanların idamı, cumhuriyet tarihinin en kara günleri olarak hafızalara kazındı.

Kara günün üzerinden 61 yıl geçti: Yassıada cehennemi

 

İdam kararı İmralı’da komutanın odasında yüzüne okunan Adnan Menderes, “Allah milletimize zeval vermesin” dedi. Beyaz gömlekle idam sehpasına çıkarılan Menderes’in son sözleri, “Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum” oldu.

Adnan Menderes’in yürek yakan son mektubu: Size dargın değilim...

Türk demokrasisinin en kara günlerinden biri olan Başbakan Adnan Menderes ile arkadaşlarının idamının ardından 61 yıl geride kaldı. Menderes'in idamından önce bir kağıda  yazdığı son mektubu yürekleri yaktı. Menderes'in mektubunda, "Kellemi onlara götürdüğünüzde deyiniz ki, 'Adnan Menderes hürriyet uğruna ortaya koyduğu başını on yedi sene içinde almadığınız için sizlere müteşekkirdir." ifadeleri yer alıyor.

Adnan Menderes ve bakanların idamının üzerinden 61 yıl geçti
27 Mayıs 1960 sabahı ordunun yönetime el koymasıyla başlayan süreç, Yassıada yargılamalarıyla devam etti. Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu 16 Eylül sabahı, Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de idam edildi.

Adnan Menderes ve bakanların idamının üzerinden 61 yıl geçti

Türkiye, demokrasi tarihinin en kara günlerinden birini 16-17 Eylül 1961’de yaşadı. 1950 seçimlerinde yüzde 52,7 oyla iktidara gelen ve 10 yıl başbakanlık yapan Adnan Menderes ile bakanlar Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu, 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından idam edildi. Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti. Parti içi muhalefetten dolayı 1945’te CHP’den ihraç edilen Menderes, 7 Aralık 1945’te Demokrat Parti’yi (DP) kurdu. DP 14 Mayıs 1950’deki seçimlerde yüzde 52,7 oyla 420 milletvekili çıkardı. Yüzde 39,4 oy alan CHP ise 63 milletvekili çıkarabildi. Menderes’in 10 yıllık başbakanlığı döneminde Türk iç ve dış politikasında büyük değişimler yaşandı.

Fatin Rüştü ZorluFatin Rüştü Zorlu

DİNİ ÖZGÜRLÜKLER

Birinci Menderes Hükümeti’nin ilk icraatı “fazla masraf” diye devlete ait otomobilleri satmak oldu. Paralara mevcut cumhurbaşkanının resminin basılması uygulaması kaldırılıp, tekrar Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün resimleri basılmaya başlandı. Arapça ezan okuma yasağı kaldırılıp dini özgürlüklerin önü açıldı. Türkiye 1952’de NATO’da tam üyeliğe kabul edildi.

EKONOMİK KALKINMA

Menderes, iktidara geldiği ilk günden itibaren ekonomide liberal bir politika izledi. Ekonomide kalkınma dönemine girilirken, serbest piyasa ekonomisine geçişe hız verildi. Tarımda makineleşme çalışmaları başladı. Yeni sanayi tesisleri ve Türkiye Vakıflar Bankası kuruldu. Gayrisafi milli hasıla yılda ortalama yüzde 9 büyüdü.

Hasan Polatkan
Hasan Polatkan

VE DARBE

2 Mayıs 1954’teki genel seçimlerde DP yüzde 56 oy oranıyla Cumhuriyet tarihinin en yüksek oyunu aldı ve Meclisteki milletvekili sandalyelerinin yüzde 93’ünü kazandı. Bu zaferin ardından Kıbrıs’ta yaşanan sorunlar tüm ağırlığıyla hissedilmeye başlandı. Atatürk’ün Selanik’teki evinin bombalandığına ilişkin haberlerle başlayan 6-7 Eylül olayları, sıkıyönetimle ancak bastırılabildi. DP 27 Ekim 1957’deki seçimde yüzde 47,30 oy aldı. 38 kişilik Milli Birlik Komitesi, DP’nin ülkeyi baskı rejimi ve kardeş kavgasına götürdüğünü ileri sürerek 27 Mayıs 1960 sabahı yönetime el koydu. TBMM ve Anayasa feshedildi, siyasi faaliyetler askıya alındı. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, bakanlar ve DP milletvekilleri gözaltına alınıp Yassıada’ya hapsedildi

Adnan MenderesAdnan Menderes

YASSIADA CEHENNEMİ

Menderes ve DP üyeleri, Yassıada’da kurulan Yüksek Adalet Divanı’nda yargılanmaya başlandı. 14 Ekim 1960’ta başlayan yargılama 15 Eylül 1961’de karara bağlandı. 19 dosyada toplanan davalar “anayasayı ihlal” davasıyla birleştirildi. Tutuklular “vatana ihanet, Meclis iç tüzüğünün değiştirilmesi, Kırşehir’in ilçe yapılması, CHP’nin mallarına el koymaktan” suçlu bulundu. 6-7 Eylül olaylarından da DP sorumlu tutuldu. 592 sanıktan 288’i için idam istendi, 15’i idama çarptırıldı. Birçok yabancı ülke lideri, idamların durdurulması için Cemal Gürsel başkanlığındaki Milli Birlik Komitesi’ne çağrıda bulundu. Bunun üzerine Komite, Celal Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu dışındakilerin idam cezasını affetti. Bayar’ın cezası yaş haddi nedeniyle ömür boyu hapse çevrildi. Zorlu ve Polatkan 16 Eylül 1961’de sabaha karşı, “sağlam” raporu alınan Menderes ise 17 Eylül 1961’de saat 13.21’de İmralı Adası’nda idam edildi.
Adnan Menderes'in son günlerini geçirdiği Demokrasi ve Özgürlükler Adası geçmişin izleri taşıyor
Türk demokrasisinin en kara günlerinden biri olan Başbakan Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının ardından 61 yıl geride kalırken, Demokrasi ve Özgürlükler Adası'nda 1960 darbesinin izlerini yansıtan düzenlemeler ziyaretçileri o günlere götürüyor.

Adnan Menderes'in son günlerini geçirdiği Demokrasi ve Özgürlükler Adası geçmişin izleri taşıyor
Adnan Menderes'in son günlerini geçirdiği Demokrasi ve Özgürlükler Adası geçmişin izleri taşıyor

Uzun yıllar boyunca kaderine terk edildikten sonra "Demokrasi ve Özgürlükler Adası" olarak yeniden hayat bulan Yassıda, bugüne kadar yaklaşık 40 bin ziyaretçiyi ağırladı.

Gemi adaya ilk yanaştığında, Adnan Menderes'in akşam vakti askerlerin eşliğinde merdivenlerden çıktığı tarihi videodaki geçit, ziyaretçilerin karşısına çıkıyor.

Ziyaretçilerini tarihi bir yolcuğa çıkaran ada, 27 Mayıs 1960 darbesinin acımasız yüzünü yansıtırken, en çok ilgiyi Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın yargılamasının yapıldığı salon ile Menderes’in kaldığı koğuş görüyor.

Adada, Demokrasi ve Özgürlükler Müzesi’nin ikinci katındaki hapishane odasının camları tıpkı o günlerdeki gibi tahtalarla kapalı ve tahtaların aralarından içeri ışık sızıyor.

Adanın rehberlerinden Hasan Akpınar, Menderes'in koğuşunu, AA muhabirine anlattı.

Menderes'in yargılamalar sürecinde tecrit altında tutulduğu odayı tanıtan Akpınar, "Menderes günün her saati değişen nöbetçi subaylarla zaruri ihtiyaçlarını paylaşabiliyordu sadece. Hususi konular konuşması hem Milli Birlik Komitesi hem de Yüksek Adalet Divanı tarafından yasaklanmıştı. Menderes'in lavabosu bu odada bulunmamaktadır. Burayı sergileme unsuru olarak koyduk. Pencerelerdeki tahtalar Menderes'in odaları gün ışığı almasın diye hazırlanmış bir sergileme unsurudur. Bu Menderes’e, burada yargılandığı süreçte psikolojik baskı uygulandığına delalettir." diye konuştu.

Akpınar, Menderes'in idamından bir gün önce intihara kalkıştığını belirterek, "Ceketinin astarında biriktirdiği 33 uyku hapıyla intihar etmiştir. Odasına gelen nöbetçi subay durumu fark edip adada bulunan revire kaldırılmış, midesi yıkanarak hayatı kurtarılmıştır. Bir gün sonra da 17 Eylül 1961'te saat 14.35 sıralarında İmralı Adası'nda idam edilmiştir." dedi.

Başında 24 saat nöbet tutuldu

Menderes'in odasında günün her saati değişen subayların nöbet tuttuğunu aktaran Akpınar, bunun sebebinin Menderes’in kendisine zarar vermesini önlemek olduğunu belirtti.

Akpınar, "Hasan Polatkan Spor Salonu 27 Mayıs Müzesi"nin tarihçesi hakkında da bilgi vererek, şunları söyledi:

"Bu yapı 1947 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı tarafından subayların sportif faaliyetlerini gerçekleştirmesi için yapılmış. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından Cemal Gürsel’in emriyle 592 Demokrat Partili adaya getirilmişler. Burada 11 aylık süreçte 19 ayrı davada yargılanmışlar. O dönemde çok sayıda dava açılmasından, buraya ulaşımın kolay sağlanamamasından kaynaklı süreç uzamış. Yargılananların aileleri de buraya getirilerek davayı yakından takip etmeleri sağlanmış."

Davayı takip etmek isteyenlerin, Milli Birlik Komitesi'nin Dolmabahçe'de müracaat ofisine başvurduklarını ve gerekli koşulları taşıyanların adaya getirildiklerini anlatan Akpınar, izleyicilerin tribünlere oturtulduğunu söyledi.

Akpınar, davanın karar duruşmasının 15 Eylül 1961'de yapıldığını hatırlatarak, şunları kaydetti:

"Anayasayı ihlal davası ile diğer dava dosyaları birleştirilip kararlar alınmış. İlk olarak 15 isim hakkında idam kararı istenmiş fakat bu sayı sonradan 4'e düşürülmüş. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan hakkında idam kararı çıkmış fakat Bayar yargılandığı esnada 78 yaşında olduğu için onun hakkındaki idam kararı müebbet hapse çevrilmiş. 16 Eylül 1961'de Polatkan ve Zorlu, İmralı adasında idam edilmişler. Menderes onların idam edildiği gün intihara kalkışmış. 17 Eylül 1961'de Menderes de İmralı’da idam edilmiş."

Menderes'in İmralı Adası'nda idam edilmeden önceki "Kimseye dargın değilim. Kırgınlığım yok. Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum." son sözlerini aktaran Akpınar, 15 aylık sorgulama ve yargılama sürecinde Adnan Menderes'in karısını ve çocuklarını sadece 3 kez görebildiğini sözlerine ekledi.

"Herkesin gelip görmesi lazım"

Kızıyla adayı ziyaret eden Hüseyin Bal, "Böyle muhteşem bir yere hayatımda ilk defa geldim, o yüzden kızımı da getirdim. Milletin gelip görmesi gerekiyor. Görmeden, bakmadan, okumadan boş her şey. Burası beni o günlere götürdü, gerçekleri gösterdi. Lise 1'de bıraktım okulu. Orada okutulanla buradaki gerçekler arasında çok fark var. Cümle cümle okudum ama burada gerçeği gördüm. Bütün her şeyi yapanlardan Allah razı olsun. İyi ki gelmişiz." dedi.

Bal, gerçek yargılamaların kendilerine anlatılmadığını ifade ederek, "Bugün gördüklerimize baktık. Mesela sadece Menderes değil 500 küsur kişi yargılanmış. Şimdiye kadar o 500 kişiyi duymadık. Sadece Menderes asıldı, arkadaşları böyle yapıldı. Sadece onu öğrettiler. Herkesin gelip görmesi lazım. Çocuklarına göstermesi lazım." diye konuştu.

61 yıl geçti... Hasan Polatkan'ın idam edilmeden önceki son sözleri hâlâ akıllarda...

27 Mayıs 1960 darbesinin ardından dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile idam edilen Eskişehirli Maliye Bakanı Hasan Polatkan da idam edilişinin 61. yılında anılıyor... Eskişehir'de sokak lambaları altında kitap okuyan bir çocuğun Maliye Bakanlığına ve demokrasi şehitliğine uzanan öyküsü...

61 yıl geçti...  Hasan Polatkan'ın idam edilmeden önceki son sözleri hâlâ akıllarda...

       27 Mayıs 1960 darbesinin ardından dönemin Başbakanı Adnan Menderes ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile idam edilen Maliye Bakanı Hasan Polatkan, çalışkanlığı ve başarılı icraatıyla ön plana çıkan bir isimdi. 

Polatkan'ın yargılandığı duruşmaların başsavcısı Altay Ömer Egesel 22 yıl sonra "Polatkan'a yazık oldu" ifadelerini kullanırken, eşi Mutahhare Polatkan ise "Bu kadar kendini işine veren bir insanı asacağına, bırak bu memlekette çalışsın. Ne zihniyet ne şahsi kısmet ne talih...Biz böyle gümbürtüye gittik." değerlendirmesini yapmıştı.

27 Mayıs 1960 darbesi sonrası darbecilerin idam ettiği ancak vicdanlara gömülen 3 isimden biriydi Demokrat Partinin Maliye Bakanı Hasan Polatkan.

Genç yaşlarda başarıları ve çalışkanlığıyla çevresinin takdirini kazanan Polatkan, 1. Dünya Savaşı yıllarında 1915'te Eskişehir'de dünyaya geldi.

Eskişehir'de sokak lambalarının altında kitap okuyan çocuk... 

Polatkan, çocukluğunu ise Kurtuluş Savaşı döneminde yaşadı. Eğitimini yokluk ve sıkıntı dönemlerinde zor şartlar altında sürdürürken, bir yandan da babasına iş yerinde yardım etti. Polatkan, evde ve iş yerlerinde elektriğin olmadığı bu dönemde Eskişehir'de sokak lambalarının altında kitap okurdu.

Kırım Türklerinden Giray sülalesine mensup Polatkan'ın dedeleri Türkiye'ye göç ettikten sonra Eskişehir'e yerleşti. Polatkan'ın babası ticaretle uğraşan Abdülbahri Bey annesi ise Hafız Hacı Gülsüm Hanım'dı. Polatkan, ilkokul, ortaokul ve lise eğitimini Eskişehir'de tamamladı.

Hasan Polatkan, eğitim aldığı okulları birincilikle bitirdi. Okul yıllarında ticari, iktisadi konuları içeren yayınlara ilgi duyan Polatkan'ın Türkiye ekonomisi hakkındaki görüşlerinin netleşmesi de bu döneme denk geldi.

İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümünü 1936'da bitiren Polatkan, mezuniyetinin hemen ardından Ziraat Bankası Müfettiş Yardımcısı olarak atandı. Ekim 1936'da askere gitti ve terhisi akabinde Ziraat Bankasındaki görevine döndü.

Eskişehir vekilliğinden Maliye Bakanlığına... 

Polatkan Temmuz 1946'da yapılan seçimlerde Eskişehir'den Demokrat Parti adayı olarak milletvekili seçildi. Eskişehir'in Kırım Tatarlarından Seyit Çiftkurt'un kızı Mutahhare Hanım'la 1949 yılında evlendi. Evliliğinden Sema ve Nilgün adında iki kız çocuğu olan Polatkan'ın en büyük özelliklerinden biri de ailesine düşkünlüğüydü.

Polatkan, Mayıs 1950 seçimlerinde yine Eskişehir'den Demokrat Parti milletvekili seçilirken, birinci Adnan Menderes hükümetinde Çalışma Bakanı olarak görev aldı.

İstifa eden Halil Ayan'ın yerine Maliye Bakanlığına getirilen Polatkan, ikinci ve üçüncü Adnan Menderes hükümetlerinde de bu görevi yürüttü.

Polatkan, Aralık 1955'te bu görevden istifa ederken, bir sene sonra Aralık 1956'da tekrar Maliye Bakanlığına getirildi. 27 Ekim 1957'de yapılan genel seçimlerde Eskişehir'den dördüncü defa Demokrat Parti milletvekili seçilen Polatkan, askeri darbeye kadar bu görevini sürdürdü.

"Kabinenin en sağlam vekillerinden biri"

Dönemin muhalif yazarlarından Metin Toker'in yönetimindeki Akis dergisinin 1 Ocak 1955 tarihli sayısında Hasan Polatkan için şu ifadeler kullanılıyordu:

"Hasan Polatkan bir çalışkan vekildir. Çok zaman saat sekizde (aksam ve sabah) onu makamında bulmak kabildir. Demokrat Parti iktidarının bütçesini derleyip toplamak o kadar kolay olmasa gerek... Polatkan bunu muvaffakiyetle yaptığı için kabinenin en sağlam vekillerinden biridir ve sarsılması için hiç ama hiçbir sebep mevcut değildir. Türkiye'ye denk bir bütçe hediye eden ilk kabinenin Maliye Vekili olması kendisine daima şeref verecektir."

İşçi ve çiftçiler için yaptıkları ile hatırlanıyor

Polatkan, siyasi hayatı boyunca çiftçiler ve işçiler için birçok yeniliğin yolunu açtı.

Ülkesini ve insanını her yönden iyi tanıyan Polatkan, Tarım Bakanlığının bütçesi için "Nüfusunun yüzde 81'i çiftçi olan bir memlekette Tarım Bakanlığına ayrılan para, Emniyet Umum Müdürlüğüne ayrılan paradan daha az olacak olursa bu, hakikaten üzülmeye değer bir noktadır." değerlendirmesinde bulunmuştu.

Polatkan işçilerin sağlık ve giyim şartlarının iyileştirilmesi için de yoğun çaba sarf etti.

Menderes'le birlikte Kütahya'da tutuklandılar 

Hasan Polatkan, Başbakan Menderes'le 26 Mayıs 1960'ta Eskişehir'deki programlara katılırken, askeri darbenin yönetime el koyduğunu sabah saatlerinde eşi Mutahhare Polatkan'dan öğrendi.

Menderes'le birlikte Kütahya'ya geçen Polatkan, burada ihtilal kuvvetleri tarafından tutuklanarak Ankara Harp Okuluna sevk edildi. Polatkan, burada bir süre bekletildikten sonra diğer Demokrat Partililerle birlikte Yassıada'ya gönderildi.

Bu süreçte işkenceye de maruz kalan Polatkan'ın ailesi, ziyaretleri sırasında onun elinin üzerinde sigara yanıkları olduğunu da gördü.

Yassıada'daki kötü muamelelere dayanamayan Polatkan'ın bir askere "Bizi öldürecekseniz hemen öldürün ama lütfen bu hakaretleri durdurun. Artık tahammül edemiyorum." feryadında bulunduğu ailesi tarafından dile getirildi.

Polatkan, 14 Ekim 1960'ta başlayan duruşmalarda "Ali İpar, Barbara, Ankara ve İstanbul Olayları, Anayasayı İhlal ile Vinileks" dosyalarından yargılandı. Uzun yargılamalar sonrası suçlu bulunan Polatkan, 15 Eylül 1961'de idam edileceğini öğrendi.

Yargılanmasına sebep olan kanunun altında imzası olanlar yargılanmadı

"CHP Mallarının Yasayla Hazine'ye Aktarılması Davası" sanıklarından Polatkan, son savunmasında, "CHP Mallarının Hazine'ye İadesi Kanunu"nun altında imzası olan ancak daha sonra Demokrat Partiden istifa eden vekiller yerine kendisinin neden bu kanundan dolayı yargılandığını sorarak yargılamadaki usulsüzlüğe dikkati çekmişti.

Polatkan, 2 Ağustos 1961 tarihli son savunmasında Yassıada'da neden yargılandıklarının asıl sebebini şöyle açıklamıştı:

"Diktaya gidiş vehmine ve isnadına delil olarak gösterilen CHP Mallarının Hazine'ye İadesi Kanunu'nu teklif eden, Meclis kürsüsünde müdafaasını yapan bazı mebuslar bugün bu davanın müsebbiplerinden olan CHP safında bulunduğu için suçlular arasında görünmüyor. 1950'den 28 Nisan 1960 tarihine kadar 10 yıl mebusluk yapan ve 27 Mayıs'tan bir ay önce istifa edenler de suçlular arasında değil.

O halde itham edilmemizin, suçlu görülmemizin hakiki sebebini diktaya gidişe delil diye gösterilen bazı kanunları kabul etmek değil, 27 Mayıs 1960 günü Demokrat Parti iktidarının kadrosu veya hükümeti içinde bulunmuş olmamız teşkil ediyor."

Polatkan'ın son sözleri: "Karıma ve çocuklarıma söyleyin, suçsuzum"

16 Eylül 1961'de sabaha karşı gerçekleşen infazdan önce yanına gelenler arasında bulunan hemşehrisi bir üsteğmenle konuşan Polatkan'ın son sözleri ise "Karıma ve çocuklarıma söyleyin, suçsuzum. Allah'a ve vicdanıma güveniyorum. Aynı sözleri anneme ve kardeşlerime de söyleyin." oldu.

Darağacına getirilen Polatkan, sandalyenin üzerine çıkarılıp boyununa ilmek takıldığında ise "İp, gömleğimin üzerinde kalmasın." diyerek hayata gözlerini yumdu.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1990 yılında aldığı kararla itibarı iade edilen Polatkan'ın naaşı, 17 Eylül 1990'da İmralı Adası'ndan alınarak Topkapı'daki anıt mezara nakledildi.

Kibarlığı, cana yakınlığı ve çalışkanlığıyla tanınan Polatkan'ın eşi Mutahhare Polatkan idamdan sonra "Bu yaşta bu kadar çalışkan, bu kadar kendini işine veren bir insanı götürüp asacağına, bırak bu memlekette çalışsın. Memleket bu insandan faydalansın. Ne zihniyet; ne şahsi kısmet, ne talih... Biz böyle gümbürtüye gittik." değerlendirmesini yaptı.

Hakim sonucu söylemiş

Polatkan, Yassıada'da uzun savunmasını yaptıktan sonra idam kararı verilmeden önce hakimden "Kardeşim uzatma, sizi buraya gönderen güç cezalandırılmanızı istiyor bir an önce bitir de yemeğe gideceğiz." cevabını almıştı.

İdam sonrasında Polatkan ailesi çok zor dönemler geçirdi. Zaten yaşlı olan annesi Hafız Hacı Gülsüm Hanım'a oğlunun idam edildiği söylenmedi. Oğlunun Pakistan'a sürgüne gönderildiği söylenen Gülsüm Hanım, oğlunun idam edildiğini öğrenmeden hayata gözlerini yumdu.

22 yıl sonra gelen itiraf: "Listede en son sırada yer alırdı, yazık oldu"

Yassıada duruşmalarının Başsavcısı Altay Ömer Egesel, 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden 22 yıl sonra 17 Eylül 1982 tarihinde Tercüman gazetesine verdiği röportajda bir itirafta bulunarak "Hasan Polatkan'a yazık oldu." dedi.

Egesel verdiği röportajda şu ifadeleri kullandı: "15 idam kararı verildi. Milli Birlik Komitesi de bunların üçü için 'evet' dedi. İdam edilmelerini istemezdim. Bana göre idam edileceklerin başında Celal Bayar gelirdi. Ve idam listesinde Hasan Polatkan en son sırada yer alırdı. Polatkan'a yazık oldu."

1960 darbesi... O dönem ve sonrasında neler yaşandı? 

Aydınlı çiftçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Menderes, siyasete 1930'da Serbest Cumhuriyet Fırkasının bir kolunu organize ederek başladı. Partinin kendini feshetmesinden sonra CHP'ye geçen Menderes, 1931 seçimlerinde Aydın milletvekili seçildi.

İsmet İnönü ile "Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu" görüşmeleri sırasında görüş ayrılığına düşen Menderes, parti içi muhalefetten dolayı 1945 yılında CHP'den ihraç edildi.

Adnan Menderes, CHP'den birlikte ihraç edildikleri arkadaşları Celal Bayar, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan ile 7 Aralık 1945'te Demokrat Partiyi (DP) kurdu.

DP, 14 Mayıs 1950'deki seçimlerde büyük bir başarıya imza atarak yüzde 52,7 oyla 420 milletvekili çıkardı. CHP ise aynı seçimde yüzde 39,4 oy ile 63 milletvekili çıkarabildi.

TBMM Başkanlığına Refik Koraltan, Cumhurbaşkanlığına DP Genel Başkanı Celal Bayar seçilirken yeni hükümet ise Adnan Menderes başbakanlığında kurularak 22 Mayıs'ta göreve başladı. Köprülü, bu kabinede Dışişleri Bakanı oldu.

Adnan Menderes'in 10 yıllık başbakanlığı döneminde Türk iç ve dış politikasında büyük değişimler yaşandı.

Paralara tekrar Atatürk'ün resmi basıldı 

Birinci Menderes Hükümeti'nin ilk icraatı "fazla masraf olduğu" gerekçesiyle devlete ait otomobilleri satmak oldu. Menderes döneminde paralara mevcut cumhurbaşkanının resminin basılması uygulaması kaldırıldı.

Bu uygulamayla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün resimleri tekrar paralara basılmaya başlandı.

Menderes Hükümeti, Arapça ezan okuma yasağını kaldırarak dini özgürlüklerin önünü açtı. Eğitim ve öğretim kurumlarından laiklik adına kaldırılan din eğitimi de Menderes döneminde, dördüncü sınıftan itibaren velinin isteğine bağlı olarak yeniden verilmeye başlandı.

Türkiye, 1952'de NATO'ya tam üye kabul edildi

Menderes Hükümeti, 25 Temmuz 1950'deki Bakanlar Kurulu toplantısında Kore'ye askeri bir kuvvet gönderilmesine karar verdi.

Türk askerinin Kore'deki başarısı Türkiye'nin NATO'ya üye olmasında etkili oldu. Türkiye tarafından NATO'ya girmek için ilk başvuru 11 Mayıs 1950'de yapılmıştı. Adnan Menderes Hükümeti döneminde ise Türkiye, 1952'de NATO'ya tam üye kabul edildi. Devletin ekonomik hayata müdahalesini yoğun şekilde eleştiren Menderes, iktidara geldiği ilk günden itibaren ekonomide liberal bir politika izledi. Menderes'in politikalarıyla ekonomide kalkınma dönemine giren Türkiye'de, serbest piyasa ekonomisine geçişe hız verildi.

İthalata getirilen kısıtlamaları kaldıran Menderes hükümeti tarafından kredi faizleri düşürülerek özel sektörün daha fazla kredi kullanımı teşvik edildi. Gelen kredilerin özellikle tarım alanında kullanılması önerilirken tarımda makineleşme çalışmaları başladı.

Yabancı sermaye girişini teşvik etmek amacıyla yasal mevzuat hazırlanarak KİT'lerin özel sektöre devri öngörüldü.

Ülkede yeni sanayi tesisleri, 1954 yılında Türkiye Vakıflar Bankası kuruldu. Bu dönemde Türkiye'nin gayrisafi milli hasılası yılda ortalama yüzde 9 büyüdü.

Darbenin ayak sesleri: "6-7 Eylül olayları"

2 Mayıs 1954'te yapılan genel seçimlere katılım, hiçbir kanuni zorlama olmamasına rağmen yüzde 88,63 gibi oldukça yüksek oranda gerçekleşti. DP, yüzde 56 oy oranıyla Cumhuriyet tarihinin en yüksek oyunu aldı ve Meclisteki milletvekili sandalyelerinin yüzde 93'ünü kazandı.

Demokrat Parti'nin 1954'te kazandığı bu zaferin ardından, Kıbrıs'ta yaşanan sorunlar tüm ağırlığıyla hissedilmeye başlandı.

Kıbrıs konusunun müzakere edilmesi için 29 Ağustos 1955'te gerçekleştirilen Londra Konferansı'ndan, Türkiye'de yaşanan "6-7 Eylül olayları" nedeniyle bir sonuç alınamadı.

"Atatürk'ün Selanik'teki evinin bombalandığı"na ilişkin haberlerle başlayan "6-7 Eylül Olayları", sıkıyönetim ilan edilerek ancak bastırılabildi. Olaylar bastırılana kadar İstanbul'da Rumlara ait çok sayıda kilise, okul, iş yeri yağmalandı, yakıldı. Binlerce Rum, uzun yıllardır yaşadıkları topraklardan ayrılmak zorunda kaldı.

DP, 27 Ekim 1957'de yapılan genel seçimlerde yüzde 9,3'lük kayıpla yüzde 47,30 oy aldı. Menderes, seçimlerin ardından parti içinde öz eleştiriye giderek seçim sonuçlarını teşkilatın yeterince çalışmamasına, basında yer alan yalan haberlere bağladı.

27 Mayıs 1960 askeri darbesi

Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki bazı general ve subayların oluşturduğu 38 kişilik Milli Birlik Komitesi, Demokrat Partinin ülkeyi gitgide bir baskı rejimine ve kardeş kavgasına götürdüğü gerekçelerini ileri sürerek 27 Mayıs 1960'ta sabaha karşı yönetime el koydu.

Darbeciler, TBMM ve Anayasa'yı feshetti ve siyasi faaliyetleri askıya aldı. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, DP'li milletvekilleri, hükümet üyeleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun ile bazı üst düzey kamu görevlileri gözaltına alındı. Adnan Menderes, aynı gün yurt gezisi kapsamında bulunduğu Kütahya'da Albay Muhsin Batur tarafından gözaltına alınarak Ankara'ya götürüldü ve daha sonra diğer tutuklu DP üyeleriyle Yassıada'da hapsedildi.

Menderes ve diğer DP üyeleri, bulundukları Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından yargılanmaya başladı. Menderes ve hükümet üyelerinin yargılandığı davalar, Yassıada Spor Salonu'nda görüldü.

Celal Bayar'ın "1 numaralı" sanık olduğu davada, dönemin Başbakanı Menderes ise onun yanındaki sandalyede oturdu. Türk halkı, "demokrasi getireceğini iddia ederek demokrasiyi yargılayan" davaları "Yassıada Saati" programıyla radyodan takip etti.

Mahkeme sürecinde sanıklara kötü muamele edildiği de gündeme geldi. Darbecilerin, "Düşükler Yassıada'da" ismiyle sanıkları küçük düşürmek amacıyla çektikleri film de dönemin kabul edilemez görüntüleri arasına girdi.

592 sanıktan 288'i için idam istendi

Yassıada'daki sözde yargılamalar, 14 Ekim 1960'ta başlayıp 15 Eylül 1961'de karara bağlandı. Toplam 19 dosyada toplanan davalar "anayasayı ihlal" davasıyla birleştirildi. Tutuklular "vatana ihanet, Meclis iç tüzüğünün değiştirilmesi, Kırşehir'in ilçe yapılması, CHP'nin mallarına el koymak"tan suçlu bulundu. Yassıada duruşmalarında 6-7 Eylül olaylarından da DP sorumlu tutuldu.

592 sanıktan 288'i için idam istendi. Kararı açıklayan Yüksek Adalet Divanı, 15 sanığı idam cezasına çarptırdı.

Eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, eski Başbakan Adnan Menderes, eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu, eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idam kararları oy birliğiyle alındı. Eski TBMM Başkanı Refik Koraltan, eski TBMM Başkanvekilleri Agah Erozsan, İbrahim Kirazoğlu, eski Tahkikat Komisyonu Başkanı Ahmet Hamdi Sancar, eski Tahkikat Komisyonu üyeleri Nusret Kirişçioğlu, Bahadır Dülger, eski bakan Emin Kalafat, eski milletvekilleri Baha Akşit, Osman Kavrakoğlu, Zeki Erataman ile eski Genelkurmay Başkanı Rüştü Erdelhun hakkındaki idam kararları ise oy çokluğuyla alındı.

Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu...

Aralarında eski bakan, eski milletvekilleri, Tahkikat Komisyonu üyeleri, İstanbul Valisi ile İstanbul Belediye Başkanının da bulunduğu 31 sanık hakkında ise müebbet hapis cezası verildi. Sanıklardan 92'si 6 yıl ile 20 yıl arasında ağır hapis, 94'ü 5 yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı. Bazı sanıklar kısa süreli hapis cezasına çarptırılırken bazıları beraat etti.

Birçok yabancı ülke lideri, idamların durdurulması için Cemal Gürsel başkanlığındaki Milli Birlik Komitesi'ne defalarca çağrıda bulundu. Bunun üzerine Komite, Celal Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu dışındakilerin idam cezasını affetti. Celal Bayar'ın cezası yaş haddi nedeniyle ömür boyu hapse çevrildi.

Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan, 16 Eylül 1961'de sabaha karşı idam edildi. Menderes ise 17 Eylül 1961'de sağlık muayenesini yapan doktor heyetinden "sağlam" raporu alınmasının ardından, İmralı Adası'na götürüldü. İlk durak, komutanın odası oldu. İdam kararı yüzüne okundu. Menderes'in dilinden "Allah milletimize zeval vermesin." cümlesi döküldü. İdam sehpasına gitmeden önce din görevlisi ile birkaç dakika konuştu. Ardından beyaz gömlek giydirildi.

Menderes'in idam sehpasına çıkarıldıktan sonraki son sözleri, "Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum..." oldu. Menderes, 17 Eylül'de saat 13.21'de İmralı Adası'nda idam edildi.

İtibarları 1990'da iade edildi... Cenazeleri devlet töreniyle anıt mezara nakledildi 

TBMM tarafından 11 Nisan 1990'da kabul edilen bir kanunla Adnan Menderes ve onunla idam edilen arkadaşlarının itibarları iade edildi. Aynı kanun uyarınca Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu'nun naaşı, 17 Eylül 1990'da İmralı'dan alınarak devlet töreniyle İstanbul Vatan Caddesi'nde yaptırılan anıt mezara taşındı. Cumhuriyet tarihinin en karanlık dönemlerinden birine ev sahipliği yapan Yassıada ise Demokrasi ve Özgürlükler Adası olarak yeniden doğdu.

Yassıada "Demokrasi ve Özgürlükler Adası"na dönüştürüldü 

Yassıada'nın ismi 2013'te "Demokrasi ve Özgürlükler Adası" olarak değiştirildi. 2015'te de yeniden düzenleme faaliyetlerine başlanarak kültür ve kongre merkezi haline getirilmesine karar verildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla başlatılan proje kapsamında Yassıada, 60 yıl sonra "Demokrasi ve Özgürlükler Adası"na dönüştü. Demokrasi ve Özgürlükler Adası, 27 Mayıs 1960 darbesinin 60. yılında Yassıada, demokrasi ve milli iradeyi yansıtacak müze, kütüphane, konferans salonu ve Demokrasi Feneri gibi birçok sembol yapıyla yenilenerek özel bir törenle halka açıldı.

Hasan Polatkan’ın eşi Mutahhare Polatkan vefat etti

HAYAT

Hasan Polatkan’ın eşi Mutahhare Polatkan vefat etti

"Demokrasi bu değil"

Semra Demirer de adadan duygulu bir şekilde ayrıldığını belirterek, "Ben spor bilimciyim, spor salonunun mahkemeye çevrilmesi benim çok içimi acıttı. Ne olursa olsun, insan ne kadar suçlu olursa olsun Allah'tır ömrü veren. Kişilerle alınmamalıdır yaşam hakkı. Bence çok kötü bir şey bu. Düşünsenize annesini, babasını..." ifadelerini kullandı.

Gencecik insanların da asıldığını, bunun demokrasi olmadığını vurgulayan Demirer, şöyle devam etti:

"Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kurduğu cumhuriyet bu değil. Tabii ki burayı gezip görmek ve gençlere en küçük yaştan itibaren o farkındalığı oluşturmak lazım. Bunun ne kadar acı bir durum olduğunu göstermek adına güzel dizayn edilmiş. Açılması da güzel olmuş, büyük emek verilmiş. Muhteşem bir yerdeyiz ama içimiz parçalanarak gidiyoruz. Bu ne acı bir şeydir. Memlekete hizmet etmenin bedeli bu olmamalı."

29 YIL SONRA İADEİTİBAR

Adnan Menderes ve onunla idam edilen arkadaşlarının itibarları 11 Nisan 1990’da iade edildi. Menderes, Polatkan ve Zorlu’nun naaşları 17 Eylül 1990’da İmralı’dan alınarak devlet töreniyle İstanbul Vatan Caddesi’nde yaptırılan anıt mezara taşındı. Cumhuriyet tarihinin en karanlık dönemlerinin yaşandığı Yassıada’nın ismi “Demokrasi ve Özgürlükler Adası” olarak değiştirildi.

Türk demokrasisinin en kara günlerinden biri hiç kuşkusuz ki Başbakan Adnan Menderes ve yol arkadaşlarının idam edilmesiydi. Demokrasiye vurulan en ağır darbenin üzerinden 61 yıl geçti ancak Adnan Menderes ve arkadaşlarının acısı unutulmadı. Adnan Menderes'in mezarı ziyaretçi bu yıl da ziyaretçi akınına uğradı. Menderes ve arkadaşlarının asıldığı Demokrasi ve Özgürlükler Adası da vatandaşların yoğun ilgisini görüyor.

DEMOKRASİ VE ÖZGÜRLÜKLER ADASINA ZİYARETÇİ AKINI

Uzun yıllar boyunca kaderine terk edildikten sonra "Demokrasi ve Özgürlükler Adası" olarak yeniden hayat bulan Yassıda, bugüne kadar yaklaşık 40 bin ziyaretçiyi ağırladı.

BAŞKAN ERDOĞAN'DAN ANMA MESAJI

Başkan Erdoğan, merhum Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idam edilişlerinin 61. yılı dolayısıyla İstanbul Valiliğince Topkapı Anıt Mezar'da düzenlenen anma programına mesaj gönderdi.

Demokrat Parti'nin "Yeter, söz milletindir." diyerek başlattığı hareketin, Türkiye'de sadece çok partili siyasi hayatın ve demokrasinin değil, aynı zamanda her alanda başlayan büyük bir kalkınma hamlesinin de sembolü olduğunu belirten Erdoğan, şunları kaydetti:

"Türkiye'nin son 20 yılında hayata geçirdiğimiz büyük demokrasi ve kalkınma atılımının kökleri Demokrat Parti'ye, rahmetli Menderes ve arkadaşlarına kadar uzanır. Milli iradenin, ülkenin ve milletin istikametini belirleme gücünden rahatsız olanlar, rahmetli Menderes'in nezdinde milletin bizatihi kendisine darbe yapmışlardır. Darbecilerin tek suçları ülkeye ve millete hizmet olan siyasi kadrolara karşı sergiledikleri kin, nefret ve hınç, sonu darağacıyla biten hukuk katliamlarına kadar varmıştır. 27 Mayıs'ta açılan ve 16-17 Eylül'de cinayet hükmündeki idamlarla sürdürülen yol daha sonraki yıllarda benzer girişimlere cesaret vermiştir. Bu kötü geleneğin en son örneği 15 Temmuz'da gerçekleşmiştir. Hamdolsun, bu defa başlatılan girişim milletimizin sinesine çarparak gün ağarmadan başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Milletimiz, o meşum gecede 27 Mayıs'ta başlayan darbeler zincirinde ve idamlarla yaşadığı tarifsiz acının tekerrürünü önleyerek tarihi bir hesaplaşmanın defterini de kapatmıştır."

MENDERES'İN SON MEKTUBU YÜREKLERİ YAKIYOR

Adnan Menderes'in idamından hemen önce bulduğu bir kağıda yazdığı mektup daha önce ortaya çıkmıştı. Menderes'in mektubu bu yıl da çok sayıda kişi tarafından paylaşıldı.

İşte Menderes'in yürek yakan o mektubu:

Eylül 1961,

Size dargın değilim. Sizin ve diğer zavallıların iplerinin hangi efendiler tarafından idare edildiğini biliyorum. Onlara da dargın değilim.

Kellemi onlara götürdüğünüzde deyiniz ki, 'Adnan Menderes hürriyet uğruna ortaya koyduğu başını on yedi sene içinde almadığınız için sizlere müteşekkirdir.'

Adnan Menderes'in idam edilişinin 61. yılı! İşte idamından önce yazdığı son mektup: "Sizlere dargın değilim..." | Video

İdam edilmek için ortada hiçbir sebep yok. Ölüme bu kadar metanetle gittiğimi, silahların gölgesinde yaşayan efendilerinize acaba söyleyebilecek misiniz?

Şunu da söyleyiniz ki, milletçe bir gün mutlaka kazanılacak hürriyet mücadelesinde sizi, efendilerinizi yine ben 1950'de olduğu gibi kurtarabilirdim. Dirimizden korkmamalıydınız. Ama şimdi milletle el ele vererek Adnan Menderes'in ölüsü, ölünceye kadar sizleri takip edecek ve bir gün sizi silip süpürecektir. Buna rağmen merhametim sizinledir. Millet sağ olsun.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti
Tarihe kara bir leke olarak geçen Adnan Menderes ile bakanlar Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu'nun, 27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından idam edilmesinin üzerinden 61 yıl geçti.

Türkiye’nin demokrasi tarihine kara bir leke olarak geçen gelişmelerden biri, hiç şüphesiz seçilmiş bir başbakanın ve bakanlarını idama götüren süreç oldu.

Oysa 10 yıl boyunca başbakanlık yapan Adnan Menderes, 1950 yılında yapılan seçimlerde yüzde 52,7 oy alarak iktidara gelmişti.

27 Mayıs 1960 askeri darbesinin ardından, sözde Yassıadada yargılamaları ile Adnan Menderes ile bakanlar Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu idam edildi.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti

16-17 Eylül 1961’de yaşanan olayların üzerinden 61 yıl geçse de yaşananlar hafızalardaki ilk günkü tazeliğini koruyor…

CHP’den ihraç edildi, Demokrat Parti’yi kurdu

Adnan Menderes, Aydınlı çiftçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmişti, 1930 yılına gelindiğinde ise Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın bir kolunu organize ederek siyasete başladı. Partinin kendini feshetmesinden sonra Menderes, CHP'ye geçti. 1931 seçimlerinde, Aydın milletvekili seçildi. Fakat burada ‘Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu’ görüşmeleri sırasında İsmet İnönü ile ters düşen Menderes, parti içindeki muhalefet nedeniyle 1945’te CHP’den ihraç edildi.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #1

İlk seçimde yüzde 52,7 oy aldı

Menderes ile ihraç edilen Celal Bayar, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan 7 Aralık 1945'te Demokrat Partiyi (DP) kurdu. 14 Mayıs 1950'deki seçimlerde DP, yüzde 52,7 oyla 420 milletvekili çıkarırken, CHP aynı seçimde yüzde 39,4 oy ile 63 milletvekili çıkarabildi.

TBMM Başkanlığına Refik Koraltan, Cumhurbaşkanlığına DP Genel Başkanı Celal Bayar seçildi. Yeni hükümet ise Adnan Menderes başbakanlığında kurularak 22 Mayıs'ta göreve başladı. Köprülü, Dışişleri Bakanı oldu.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #2

Paralara, Mustafa Kemal Atatürk’ün fotoğrafları basıldı

Menderes döneminde gerek iç gerekse dış politikada önemli değişimler yaşandı. Fazla masraf olduğu gerekçesiyle devlete ait otomobiller satıldı. Ayrıca, Menderes döneminde paralara mevcut cumhurbaşkanının resminin basılması uygulaması kaldırılarak Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün resimleri tekrar paralara basılmaya başlandı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #3

Türkçe ezan kaldırıldı, din eğitimine yeniden başlandı

Şüphesiz ki; icraatlarının en önemlilerinden biri Türkçe ezan uygulamasına son vermesi oldu. Arapça ezan okuma yasağının kaldırılması ile minarelerde ‘Tanrı uludur’ sözünün yerini, ‘Allahuekber’ aldı.

Eğitim ve öğretim kurumlarından laiklik adına kaldırılan din eğitimi, dördüncü sınıftan itibaren velinin isteğine bağlı olarak yeniden verilmeye başlandı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #4

NATO’ya tam üyelik sağlandı

25 Temmuz 1950'deki Bakanlar Kurulu toplantısında, Kore'ye askeri bir kuvvet gönderilmesine karar verildi. NATO'ya girmek için ilk başvuru 11 Mayıs 1950'de yapılmıştı. 1952'de NATO'ya tam üye kabul edildi.

Türkiye'nin Menderes'li yılları VİDEO ARŞİV

Kredi faizleri düşürüldü

İktidara geldiği ilk günden itibaren ekonomide liberal bir politika izleyen Menderes'in politikalarıyla serbest piyasa ekonomisine geçişe hız verildi. İthalata getirilen kısıtlamalar kaldırıldı. Kredi faizleri düşürüldü, özel sektörün daha fazla kredi kullanımı teşvik edildi.

Yabancı sermaye girişini teşvik etmek amacıyla yasal mevzuat hazırlandı.  KİT'ler özel sektöre devredildi. 1954 yılında Türkiye Vakıflar Bankası kuruldu.

Türkiye'nin gayrisafi milli hasılası yılda ortalama yüzde 9 büyüdü.

Cumhuriyet tarihinin rekoru kırıldı

Takvimler 2 Mayıs 1954'’ü gösterdiğinde, genel seçimlere katılım yüzde 88,63 olarak gerçekleşti.

Seçimleri katılım gibi herhangi bir kanuni zorunluluk olmamasına rağmen yüksek katılımla gerçekleşen seçimlerde, DP Cumhuriyet tarihi rekoru kırdı. Yüzde 56 oy oranıyla DP, Meclis’teki sandalyelerin yüzde 93’ünü kazandı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #5

6-7 Eylül olayları

Aynı dönemde Kıbrıs’taki sorunlar da bir hayli artmıştı. Konuya ilişkin 29 Ağustos 1955'te Londra Konferansı gerçekleştirildi. Fakat yaşanan gelişmelere '6-7 Eylül olayları' gölge düşürdü. Atatürk'ün Selanik'teki evinin bombalandığı iddiaları üzerine çıkan olaylar, sıkıyönetim ilan edilerek bastırılabildi.

27 Ekim 1957’ye gelindiğinde ise genel seçimlerde DP, yüzde 47,30 oy aldı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #6

27 Mayıs 1960 askeri darbesi

Tarihler 27 Mayıs 1960’ı gösterdiğinde, Türk Silahlı Kuvvetleri içindeki bazı general ve subayların oluşturduğu 38 kişilik Milli Birlik Komitesi, sabaha karşı yönetime el koydu. TBMM ve Anayasa, darbeciler tarafından feshedildi, siyasi faaliyetleri askıya alındı. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, DP'li milletvekilleri, hükümet üyeleri, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Rüştü Erdelhun ile bazı üst düzey kamu görevlileri gözaltına alındı.

Aynı gün yurt gezisi kapsamında bulunduğu Kütahya'da bulunan Adnan Menderes, Albay Muhsin Batur tarafından gözaltına alınarak Ankara'ya götürüldü. Ardından, diğer tutuklu DP üyeleriyle Yassıada'da hapsedildi. Menderes ve diğer DP üyeleri, bulundukları Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından yargılanmaya başladı. Menderes ve hükümet üyelerinin yargılandığı davalar, Yassıada Spor Salonu'nda görüldü.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #7

Türk halkı, davaları radyodan takip etti

AA’nın haberine göre; Celal Bayar'ın '1 numaralı' sanık olduğu davada, dönemin Başbakanı Menderes ise onun yanındaki sandalyede oturdu. Türk halkı, 'demokrasi getireceğini iddia ederek demokrasiyi yargılayan' davaları 'Yassıada Saati' programıyla radyodan takip etti.

Mahkeme sürecinde sanıklara kötü muamele edildiği de gündeme geldi. Darbecilerin, 'Düşükler Yassıada'da' ismiyle sanıkları küçük düşürmek amacıyla çektikleri film de dönemin kabul edilemez görüntüleri arasına girdi.

592 sanıktan 288'i için idam istendi

Yassıada'daki sözde yargılamalar, 14 Ekim 1960'ta başlayıp 15 Eylül 1961'de karara bağlandı. Toplam 19 dosyada toplanan davalar 'anayasayı ihlal' davasıyla birleştirildi. Tutuklular 'vatana ihanet, Meclis iç tüzüğünün değiştirilmesi, Kırşehir'in ilçe yapılması, CHP'nin mallarına el koymak'tan suçlu bulundu.

Yassıada duruşmalarında 6-7 Eylül olaylarından da DP sorumlu tutuldu 592 sanıktan 288'i için idam istendi. Kararı açıklayan Yüksek Adalet Divanı, 15 sanığı idam cezasına çarptırdı.

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #8

Eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar, eski Başbakan Adnan Menderes, eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu, eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan'ın idam kararları oy birliğiyle alındı. Eski TBMM Başkanı Refik Koraltan, eski TBMM Başkanvekilleri Agah Erozsan, İbrahim Kirazoğlu, eski Tahkikat Komisyonu Başkanı Ahmet Hamdi Sancar, eski Tahkikat Komisyonu üyeleri Nusret Kirişçioğlu, Bahadır Dülger, eski bakan Emin Kalafat, eski milletvekilleri Baha Akşit, Osman Kavrakoğlu, Zeki Erataman ile eski Genelkurmay Başkanı Rüştü Erdelhun hakkındaki idam kararları ise oy çokluğuyla alındı.

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #9

Bazı isimler affedildi

Aralarında eski bakan, eski milletvekilleri, Tahkikat Komisyonu üyeleri, İstanbul Valisi ile İstanbul Belediye Başkanının da bulunduğu 31 sanık hakkında ise müebbet hapis cezası verildi. Sanıklardan 92'si 6 yıl ile 20 yıl arasında ağır hapis, 94'ü 5 yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı. Bazı sanıklar kısa süreli hapis cezasına çarptırılırken bazıları beraat etti.

Birçok yabancı ülke lideri, idamların durdurulması için Cemal Gürsel başkanlığındaki Milli Birlik Komitesi'ne defalarca çağrıda bulundu. Bunun üzerine Komite, Celal Bayar, Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu dışındakilerin idam cezasını affetti. Celal Bayar'ın cezası yaş haddi nedeniyle ömür boyu hapse çevrildi. Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan, 16 Eylül 1961'de sabaha karşı idam edildi.

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #10

Menderes ise 17 Eylül 1961'de sağlık muayenesini yapan doktor heyetinden 'sağlam' raporu alınmasının ardından, İmralı Adası'na götürüldü. İlk durak, komutanın odası oldu. İdam kararı yüzüne okundu. Menderes'in dilinden "Allah milletimize zeval vermesin." cümlesi döküldü. İdam sehpasına gitmeden önce din görevlisi ile birkaç dakika konuştu. Ardından beyaz gömlek giydirildi.

“Devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim”

Menderes'in idam sehpasına çıkarıldıktan sonraki son sözleri, “Hayata veda etmek üzere olduğum şu anda devletim ve milletime ebedi saadetler dilerim. Bu anda karımı ve çocuklarımı şefkatle anıyorum...” oldu.

Menderes, 17 Eylül'de saat 13.21'de İmralı Adası'nda idam edildi.

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #11

İtibarları iade etti

TBMM tarafından 11 Nisan 1990'da kabul edilen bir kanunla Adnan Menderes ve onunla idam edilen arkadaşlarının itibarları iade edildi.

Aynı kanun uyarınca Adnan Menderes, Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu'nun naaşı, 17 Eylül 1990'da İmralı'dan alınarak devlet töreniyle İstanbul Vatan Caddesi'nde yaptırılan anıt mezara taşındı.

Cumhuriyet tarihinin en karanlık dönemlerinden birine ev sahipliği yapan Yassıada ise Demokrasi ve Özgürlükler Adası olarak yeniden doğdu. Yassıada'nın ismi 2013'te 'Demokrasi ve Özgürlükler Adası' olarak değiştirildi.

2015'te de yeniden düzenleme faaliyetlerine başlanarak kültür ve kongre merkezi haline getirilmesine karar verildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla başlatılan proje kapsamında Yassıada, 60 yıl sonra 'Demokrasi ve Özgürlükler Adası'na dönüştü.

Demokrasi ve Özgürlükler Adası, 27 Mayıs 1960 darbesinin 60. yılında Yassıada, demokrasi ve milli iradeyi yansıtacak müze, kütüphane, konferans salonu ve Demokrasi Feneri gibi birçok sembol yapıyla yenilenerek özel bir törenle halka açıldı.

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #12

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #13

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #14

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #15

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #16

 

Adnan Menderes ve arkadaşlarının idamının üzerinden 61 yıl geçti #17Türkiye'nin geleceği nasıl asıldı? Adnan Menderes'in idam edilişinin 61. yılı! Kara leke böyle yazıldı
Türkiye demokrasisinin en kara günlerinden birini yaşadığı 16-17 Eylül 1961'de, 1950 seçimlerinde yüzde 52,7 oyla iktidara gelen ve 10 yıl başbakanlık yapan Adnan Menderes ve arkadaşları idam edildi.  Zülfikar Gençtürk
15-temmuz.net haberleri

Reklam
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
Başkan Erdoğan yeni kampanyanın startını Sakarya'dan verdi: Seçime kadar 81 ilde kesintisiz devam edecek
Başkan Erdoğan yeni kampanyanın startını Sakarya'dan verdi: Seçime kadar 81 ilde kesintisiz devam edecek
Son dakika: Suudi Arabistan'a giden Başkan Recep Tayyip Erdoğan'dan Umre ziyareti
Son dakika: Suudi Arabistan'a giden Başkan Recep Tayyip Erdoğan'dan Umre ziyareti